Wirtualny spacer

Ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, a obchodzony corocznie w dniu 22 marca „World Water Day”  to wydarzenie mające zwrócić uwagę na problem braku dostępu do wody pitnej oraz uświadomienie istoty prowadzenia prawidłowej gospodarki wodnej. W tym roku ze względu na panującą pandemię i w trosce o bezpieczeństwo zwiedzających, Parowozownia Wolsztyn zorganizowała wirtualny spacer pod nazwą: “Z jeziora do tendra” mający na celu zwrócenie uwagi na nasze związki z wodą i pobliskim Jeziorem Berzyńskim. Wirtualne oprowadzanie obejmuje spacer po stacji wodnej parowozowni od znajdującego się nad jeziorem ujęcia wody, poprzez zabytkowe, związane z wodą urządzenia do obsługi parowozu: studnię kopaną, wieżę ciśnień do żurawia wodnego. Przybliżona zostanie również czynność szlakowania i wodowania parowozu.


Życzymy miłej lektury i dobrej zabawy!


foto. Gofoto
Widok na Parowozownię Wolsztyn

Stacja wodna to układ zaopatrywania parowozów w wodę, który składa się z ujęcia wody lub studni, wieży ciśnień, przewodu ssawnego, tłocznego oraz rozprowadzającego, a na końcu tego układu znajdują się żurawie wodne. Źródłem wody w takich układach mogą być studnie – tak jak było na początku w Wolsztynie – lub zbiorniki naturalne wody – tak jak jest to obecnie. Przy użyciu pomp woda tłoczona jest do zbiornika, który w celu uzyskania potrzebnego ciśnienia, umieszczony jest na odpowiedniej wysokości w wieży wodnej.

Przystanek #1 Jezioro Berzyńskie

Parowozownia Wolsztyn położna jest na wyjątkowo atrakcyjnym terenie, bo otoczona aż dwoma jeziorami – Berzyńskim i Wolsztyńskim. Jezioro Berzyńskie znajdujące się zaledwie 100 m od obiektu, wykorzystywane jest głównie do poboru wody. Woda z jeziora Berzyńskiego przelewana jest do studni i za pomocą pomp tłoczona do zbiornika w wieży wodnej, skąd trafia do żurawia wodnego na kanale oczystkowym. W 1998 roku jezioro zostało zakwalifikowane do III klasy czystości, ale w przypadku parowozów jakość wody nie odgrywa znaczącej roli. Średnia głębokość wynosi 2,4 m, natomiast głębokość maksymalna to 4,5 m. Całkowita powierzchnia wynosi około 320 hektarów. Nad jeziorem możemy spotkać takie ptaki, jak gęś gęgawa, kokoszka, wodnik zwyczajny, sikora modra czy błotnik stawowy. Natomiast jeśli chodzi o ryby to występują tutaj takie gatunki jak węgorz, okoń, płoć, szczupak, leszcz czy sum.

Jezioro Berzyńskie

Przystanek #2 studnia kopana

Ze względu na specyficzny kształt, studnia kopana określana jest mianem “grzybka”. To jedna z pierwszych budowli powstałych na terenie Parowozowni. To tu w pierwszej kolejności spływa woda pochodząca z jeziora Berzyńskiego, a następnie wtłaczana jest do zbiornika wieży. Jest to studnia o średnicy 4 m i głębokości 6,5 m.

Studnia kopana “Grzybek”

Przystanek #3 Wieża wodna

Wieża wodna

Wieża wodna w Wolsztynie została wybudowana w latach 1906-1907 i jest jednym z najważniejszych urządzeń w Parowozowni umożliwiająca uzupełnienie wody w parowozie. Przy konstrukcji wieży posługiwano się standardowym modelem wieży kolejowej, określanej mianem “grzybka”, opatentowanej w 1883 roku przez inż. Otto Inze. Typ takiej wieży był bogato reprezentowany na szlakach kolejowych Polski oraz Europy. Całkowita wysokość wieży wynosi 16,3 m, a pojemność 100m3.

W 1912 roku w wieży zainstalowano pompy tłokowo nurowe firmy angielskiej J. E. Christoph o wydajności 30 m3/godz. o napędzie gazowym. Gaz doprowadzano do wieży za pomocą sieci miejskiej z wolsztyńskiej gazowni. Urządzenia te pracowały do końca lat 60-tych ubiegłego stulecia. Po wejściu do wieży po prawej stronie widoczna jest instalacja gdzie doprowadzony był gaz.

Obecnie w miejsce pomp gazowych zainstalowane są 2 zespoły pompowe o napędzie elektrycznym o wydajności 80 m3/godz. Trzeci taki zespół znajduje się w pomieszczeniu studni kopanej. Obok pomp wodnych w pomieszczeniu wieży można obejrzeć zasuwy do wody oraz wodomierze. Takie wyposażenie wieży wodnej wystarczyło całkowicie do całodobowego wodowania parowozów. Przeprowadza się to za pomocą żurawi wodnych – jednego znajdującego się na kanale oczystkowym parowozowni oraz trzech znajdujących się na terenie torów stacji Wolsztyn i połączonych z wieżą za pomocą rurociągów o średnicy 220 mm. W szczytowym okresie wodowało się tu ok. 40 parowozów (lata 60-te i 70-te ubiegłego wieku) w ciągu doby.

Przy wejściu do wieży po lewej stronie na ścianie zawieszony jest wskaźnik poziomu wody. Wskaźniki ilości wody zawsze umieszczone były na zewnątrz, aby z daleka można było zorientować się ile wody jest w zbiorniku. Pomimo połączenia wieży z halą podczas rozbudowy hali, wskaźnik nadal pozostał w tym samym miejscu.

Przystanek #4 Żuraw wodny na kanale oczystkowym

Żuraw wodny na kanale oczystkowym

Żuraw wodny ustawiony przy kanale oczystkowym to jedyny z 4 istniejących czynny żuraw na stacji, wyprodukowany w Niemczech na początku XX wieku, zasilany z wieży. Woda płynie do niego podziemnym rurociągiem, w kilkanaście minut napełniając zbiornik parowozu. Zimą obok żurawia ustawiany jest koksownik, by zapobiec zamarzaniu wody i uszkodzeniu urządzenia. Żuraw składa się z kolumny żeliwnej stanowiącej przedłużenie przewodu wodnego oraz głowicy z wysięgnicą obrotową, wspartą na wierzchołku słupa. W celu łatwiejszego skierowania strumienia wody do otworu tendra i uniknięcia jej rozpryskiwania, na końcu wysięgnicy zawieszony jest ruchomy blaszany lej.

Obrządzanie parowozu: wodowanie, węglowanie oraz szlakowanie parowozu.

Kanał oczystkowy to dół wewnątrz torowiska służący do szlakowania parowozu. Natomiast szlakowanie polega na opróżnieniu popielnika z resztek spalonego węgla (szlaki). Parowóz wjeżdżając na kanał oczystkowy zatrzymuje się na nim w takiej pozycji, aby otwór popielnika znajdował się bezpośrednio nad umieszczonym wewnątrz kanału wózkiem, do którego zostanie zrzucona szlaka. W momencie kiedy parowóz znajdzie się w zasięgu ramienia żurawia, obraca się je tak, aby jego wylot był umiejscowiony nad tendrem, do którego wlewa się wodę. W większości parowozów wodę do tendra wlewa się do otworów umiejscowionych z jego boku, schowanych pod uchylną klapą. Do parowozu wlewany jest zapas wody ok 25m3, który  starcza na przejechanie ok 200 – 250km. Podczas przejazdów specjalnych z dala od Wolsztyna i Poznania wodę dla parowozu musi dowozić w cysternie straż pożarna. Aby zapobiec osadzaniu się kamienia kotłowego do wody dodaję się wodorotlenek sodu.

Co ważne, uzupełnianie wody i węgla odbywa się każdorazowo po zakończonej służbie, tak aby zjeżdżający do szopy parowóz był wyposażony i gotowy do następnej jazdy.

Wodowanie + węglowanie parowozu

Przystanek #5 Żuraw wodny na stacji

Żuraw wodny na stacji

W roku 1896 roku rozbudowano urządzenia stacji wodnej znajdujących się na dworcu w Wolsztynie. Dotychczasowo wystarczał tylko jeden żuraw, ponieważ na stacji następowała zmiana lokomotywy. Odkąd wprowadzono pociągi przelotowe (Zbąszyń-Leszno) bez konieczności wymiany lokomotywy, konieczne było zainstalowanie drugiego żurawia. Łącznie na stacji powstały trzy żurawie wodne, z czego aktualnie jeden został odnowiony przy okazji rewitalizacji dworca kolejowego. Żurawie na stacji były eksploatowane do początku lat 80 XX wieku, kiedy nastąpiło rozszczelnienie rurociągu doprowadzającego wodę z wieży.

Żuraw wodny na stacji

Woda która w kotle parowozu jest gotowana w 100% wraca do atmosfery w formie czystej pary niezanieczyszczonej żadnymi domieszkami. Po czasie wraca na ziemię w formie deszczu. Można więc powiedzieć, że wykorzystanie wody przez parowozy jest całkowicie ekologiczne i nie prowadzi do jakichkolwiek zanieczyszczeń środowiska.


Parowozownia Wolsztyn